Een Amerikaanse bioloog wilde eerder dit jaar het boek The Making of a Fly kopen. Hij was verbaasd dat het standaardwerk op Amazon maar liefst $1.730.045,91(plus $3,99 verzendkosten) kostte. Het boek mag dan een klassieker zijn, zelfs de auteur twijfelde of die prijs wel gerechtvaardigd was. De verwarring bij de bioloog werd nog groter toen hij de productpagina ververste: de prijs bleek te zijn gestegen. En een dag later kostte een exemplaar zelfs $3.536.675,57. 

Wat was er aan de hand? Twee concurrerende boekenverkopers bleken automatisch tegen elkaar op te bieden. Dat ging via een algoritme, een set instructies waardoor een computer - zonder tussenkomst van een mens - zelf kan handelen. Als er één de prijs verhoogde, deed de ander dat vanzelf ook. Een kettingreactie ontstond, waardoor de prijs van het boek per uur steeg. Uiteindelijk kwam een mens tussenbeide (nadat het bijna een volwaardige internet-meme was geworden), vlak daarvoor had The Making of a Fly: The Genetics of Animal Design een prijskaartje van $23.698.655,93 gekregen.

Het is een klein voorbeeld van de chaos die kan ontstaan wanneer computercode slim genoeg wordt om te opereren zonder menselijke tussenkomst. In dit geval ging het om een triviaal geval en een simpel algoritme. Maar vaak zijn de belangen groter en worden er complexe algoritmes gebruikt, zoals op de aandelenbeurs.

Zogenaamde “algotraders” verdienen geld door algoritmen te laten bepalen wélke aandelen wanneer moeten worden gekocht en verkocht. Dat gaat in razend tempo en in duizelingwekkende hoeveelheden tegelijkertijd. De belangen zijn groot: meer dan 60% van de aandelen die per dag verhandeld worden op de Amerikaanse beurs gaat via zulke algoritmes. En als daar chaos ontstaat, gaat het ook direct goed fout. Zoals op 6 mei 2010. Op die dag maakte de Dow Jones vanuit het niets een diepe val. In een kwestie van minuten was de index 10% van zijn waarde verloren. Beleggers bleven in totale verbijstering achter. Tot op de dag van vandaag is niet duidelijk wat er precies gebeurd is. De hoeveelheid data die verwerkt wordt in microseconden is te groot om fatsoenlijk te kunnen onderzoeken. Maar het lijkt erop dat een bepaalde handeling van een enkele algotrader een verwoestende kettingreactie van allerlei concurrerende algoritmen veroorzaakte.

Algoritmen bepalen steeds vaker welke sites we zien en welk nieuws we lezen. Welke films we kijken en welke muziek we luisteren. Ze bepalen van welke vrienden we updates over hun sociale leven binnenkrijgen, en dus ook de manier waarop we met geld omgaan. Niet alleen is de invloed van algoritmen compleet ondoorzichtig. In een wereld die steeds meer gevormd wordt door algoritmen, is het een vreemde zaak dat we de gevolgen van de computercode die we zelf hebben geschreven, in een stijgend aantal gevallen niet meer kunnen lezen.

Interessant? Check deze briljante TED-Talk van Kevin Slavin. En als je geinteresseerd bent in het financiële deel deze VPRO-documentaire over High Frequency Trading en dit artikel in Wired. Binnenkort meer over de groter wordende rol van algoritmes.